Mâm tròn xuất hiện trong hầu hết bữa cơm gia đình, món quà hay lễ Tết của người Việt. Ít ai để ý vì sao hình tròn được ưu ái hơn hình vuông. Câu trả lời không chỉ ở sự thuận lợi mà còn gắn liền với quan niệm văn hóa, cách xử lý và truyền thống đời sống.
Bước vào bất kỳ ngôi nhà truyền thống nào, hình ảnh bó hoa gần như đã trở thành thành điều quen thuộc. Trong khi bàn có thể vuông hoặc chữ nhật, tiệc chiêu đãi sẽ bày tỏ, dâng cơm hay cúng lại thường có dạng hình tròn. Đây không phải là lựa chọn ngẫu nhiên.
1. Biểu tượng tròn cho viên mãn và đoàn viên
Trong văn hóa Á Đông, hình tròn từ lâu đã được xem là biểu tượng của đầy đủ, tổng quát và tổng thể. Chính vì vậy, mâm bánh tròn được xem như hình ảnh của gia đình tột quần quần, mọi người cùng hướng vào trung tâm để chia sẻ bữa ăn.
Quan niệm này xuất hiện trong nhiều dịp quan trọng như Tết Nguyên đán, giỗ tang, cưới hỏi hay lễ cúng tổ tiên. Mâm vòng không chỉ là nơi đặt món ăn mà còn mang ý nghĩa gắn kết các thành viên, nhắc nhở về tinh thần đoàn kết và sự hòa thuận trong gia đình.
Đó cũng là lý do nhiều gia đình vẫn giữ thói quen dùng mâm tròn trong những ngày lễ dù cuộc sống hiện đại đã phổ biến bàn ăn lớn và nhiều kiểu bày biện khác nhau.
Mâm tròn không chỉ thuận lợi cho việc sử dụng mà còn mang lại những tầng ý nghĩa
2. Mọi người ngồi xung quanh đều có vị trí bình đẳng
Khác với bàn chữ cập nhật thường có cảm giác giác phân chia đầu bàn và cuối bàn, mâm tiệc giúp mọi người ngồi thành vòng tròn, khoảng tới cách các món ăn gần như tương đương nhau.
Điều này tạo nên cảm giác bình đẳng trong bữa cơm. Mọi người dễ dàng gắp thức ăn, dễ trò chuyện và dễ quan sát nhau hơn. Chính cách sắp xếp này góp phần tạo nên không khí gần gũi, thân mật vốn là đặc sản sắc bén của bữa cơm truyền thống Việt Nam.
Ở nhiều địa phương, việc cả gia đình cùng ngồi quanh mâm tiệc còn được xem là biểu hiện của sự gắn bó giữa các thế hệ, từ ông bà, cha mẹ đến con cháu.
3. Hình tròn giúp trình bày và sử dụng thuận tiện hơn
Ngoài ý nghĩa văn hoá, mâm tròn cũng có nhiều ưu điểm trong thực tế. Khi đặt bát, đĩa xung quanh mâm, khoảng cách giữa các món khác đồng đều, giúp người dùng dễ dàng lấy thức ăn mà không cần quá xa.
Không có các góc vuông cũng đồng nghĩa với việc tận dụng diện tích linh hoạt hơn khi mọi người ngồi quanh mâm. Trong những ngôi nhà truyền thống không gian không quá rộng rãi, đây là cách tổ chức bữa cơm trưa hợp lý.
Với mâm tiệc nhiều món, hình tròn cũng tạo cảm giác cân đối, hài hòa hơn về mặt thị giác. Đây là một trong những lý do món mâm cỗ này vẫn được duy trì trong suốt nhiều thế hệ.
4. Phù hợp với quan niệm hài hòa của văn hóa phương Đông
Trong nhiều tư tưởng truyền thống phương Đông, hình tròn thường gắn với sự vận động liên tục, cân bằng và hài hòa. Dù mỗi nền văn hóa có cách giải quyết khác nhau, hình tròn vẫn thường được xem là biểu tượng của kết nối và hệ thống nhất.
Chiếc mâm tròn vì thế không đơn giản là vật dụng sinh hoạt mà còn phản ánh cách người xưa nhìn nhận về gia đình và cộng đồng. Bữa cơm không chỉ để ăn mà còn là dịp gặp gỡ, trò chuyện và duy trì các mối quan hệ.
Chính sự kết hợp giữa giá trị sử dụng và ý nghĩa tinh thần đã tạo nên hình tròn trở thành lựa chọn được sở hữu qua nhiều thế hệ.
5. Mâm vuông không giáp kỵ nhưng ít phù hợp với tập quán
Thực tế, không có quy định hay quan niệm phổ biến nào cho rằng mâm vuông mang ý nghĩa xấu hoặc không được sử dụng. Mâm vuông vẫn xuất hiện trong một số hoàn cảnh, đặc biệt với các loại khay, bàn hoặc dụng cụ phục vụ hiện đại.
Tuy nhiên, khi nhiều người cùng ngồi quanh một chiếc mâm, các góc vuông thường tạo cảm giác Khó khăn bố trí phòng ngồi đồng đều hơn so với hình tròn. Công việc sắp xếp món ăn cũng gần với hoạt động nếu số lượng người thay đổi.
Vì vậy, lý do mâm tròn phổ biến hơn chủ yếu đến từ sự kết hợp giữa tính tiện dụng, thói quen lâu đời và ý nghĩa văn hóa, chứ không phải mâm vuông được xem là điều kỵ kỵ.
Chiếc bánh tròn là một trong những hình ảnh quen thuộc nhất của bữa cơm Việt. Qua nhiều thế kỷ, nó không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn trở thành biểu tượng của đoàn viên, bình đẳng và gắn kết. Dù ngày nay nhiều gia đình chuyển sang sử dụng bàn ăn hiện đại, giá trị văn hóa gắn với bó hoa tròn vẫn được lưu giữ như một phần bản sắc trong đời sống người Việt.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo kinh nghiệm
